دللک

جليل محمدقولوزاده

      صادیق کيشي‌نين اون ياشيندا اوغلو محمدولي نين گؤزلري آغريييردي. بير گون اوشاق آناسينا دئدي:

 "آخي، کربلايي قاسيمين اوغلو احمدين ده گؤزلري آغريييردي. دونن احمدنن آرخين کناريندا اوينويوردوق. احمد بورون قانادان اوتنان بورنونو قاناتدي. ائله بورنوندان بير آز قان آخان کيمي، احمدين گؤزلري ياخشي اولدو.

 

"بالا، گئت سن ده بورنونو قانات!" -- آناسي محمدو‌لي‌یه دئدي.

 

محمدو‌لي گئتدي، اوتلارين ايچيندن هامان تيکانلي اوتو تاپدي، سول الي ايله اوتو سوخدو بورنونون دئشيکلرينه، ساغ الي ايله يومروغونو دويوب ووردو سول الي‌نين آلتيندان و محمدو‌لي‌نين بورنوندان قان باشلادي آخماغا.

 

     ياريم ساعات قدرينجه قان آخدي. محمدو‌لي بارماقلاري ايله بورنونون دئشيکلريني توتدو کي، بلکه قان کسيله، آما قان کسيلمک بيلمه‌دي. آخيري آناسيني چاغيردي. آناسي دخي قانين کسيلمگينه بير چاره تاپمادي. بو حئينده صادیق کيشي الينده ات سبتي بازاردان ائوه ات گتيردي. آوراد اوزونو توتدو صادیق کيشي‌يه:

 

"آ کيشي، گل گؤر، محمدو‌لي نين بورنونون قانينا نه چاره ائله‌ییریک--کسيلمير؛ گل بلکه سن بير چاره تاپاسان."

 

     صادیق کيشي اوغلونون يانينا يئتيشيب، ساغ الي‌نين بارماقلاري ايله ياپيشدي محمدو‌لي نين بورنونون اوجوندان و قويمادي قان آخسين. آما قان بورنونون ايچينده شيشيب، گئنه يول تاپيب، باشلادي آخماغا.

 

"آ کيشي، قاچ بازارا--آورادی باشلادي اوجا سسله صادیق کيشييه دئمه‌يه.--قاچ تئز اوستا حوسئينين يانينا. اونون حکيمليکده سريشته‌سي چوخدو. تئز قاچ اوستا حوسئينه دئ. يوخسا اوشاغي قان آپارار، ائوين ييخيلار. تئز دورما قاچ و تئز خبر گتير."

 

     صادیق کيشي اللري‌نين قانيني آرخدا يويوب، اوز قويدو حَيَطدن چيخماغا. صادیق کيشي او واخت اوستا حوسئينين دوکانينا يئتيشدي کي، اوستا بير موشترينين باشيني قيرخيب قورتاريب، قاناتديغي يئرلره پامبيق دوزوردو.

 

    صادیق کيشي دوکانين قاباغيندا دوروب سالام وئردي. اوستا حوسئين کيشيني گؤرجک اونو موشتري حساب ائتدي و قولتوق جيبيندن آيناني چيخارديب توتدو صادیق کيشي‌نين قاباغينا. صادیق کيشي آيناني آليب و گؤزلريني يوموب بير صالاوات ذيکر ائتدي و آيناني اول ساغ چييني‌نين، سونرا سول چييني‌نين قاباغينا آپاريب توتدو اوزونون موقابيلينده و گؤزلريني آچيب سول الي ايله باشلادي قيرميزي ساققاليني تومارلاماغا و بير دفعه‌ده صالاوات چئويريب، آيناني قايتاردي اوستا حوسئينه و دئدي:

 

"آي اوستا حوسئين، بيزيم محمدو‌لي‌نين بورنو قانيييب. نه علاج ائديريک قان کسيلمک بيلمير. آرواد مني يالوارا-يالوارا سنين يانينا گؤندريب، بلکه سن بير چاره تاپاسان."

 

    اوستا حوسئين صادیق کيشيدن آيناني آليب اول اونا تکليف ائتدي کي، گيرسين دوکانا و اوتورسون سکي‌نين اوستونده. صادیق کيشي دوکانا گيريب اوتوراندان سونرا، اوستا حوسئين اونون ياويغينا يئريیيب ساغ اليني اوزاتدي و صادیق کيشي نين بؤرکونو گؤتوروب قووزادي يوخاري. صادیق کيشي آلتدان-يوخاري باخيردي اوستا حوسئينين اوزونه. اوستا باشيني بولايا-بولايا دئدي:

 

"آخ، آخ، واي، واي! يازيغيم گلير گونونه، آي صادیق کيشي! بيلميرم سنين آخيرين نه گونه قالاجاق! آي کيشي، يا آديني ائرمني قوي، خالق بيلسين کي، سن موسلمان دئييلسن، يوخسا اگر موسلمان اولماق ايسته‌ييرسن، قارداش، بو موسلمانچيليق دئييل کي، سن ائله‌یيرسن. کيشي، اوتانميرسان باشووون توکونو بو قدر اوزاديب قيرخديرميرسان؟ هله خجالت چکمه‌ييب دئييرسن کي، محمدو‌لي‌نين بورنونون قاني کسيلمير؟ او آللاهين غضبيدير کي، سني توتوب. يوخسا هاردا گؤرسه‌نن شئيدير کي، بورنونون قاني کسيلمه‌يه؟ سنين تک موسلمانلار بوندان دا آرتيق بلايا گيريفتار اولاجاقلار!"

 

بو سؤزلري دئيه-دئيه اوستا حوسئين بالاجا ميس قابا سويوق سو تؤکوب، صادیق کيشي‌نين باشيني هر ايکي اللري ايله اوووردو کي، توکلري يومشالسين. صادیق کيشي دينمز-سؤيله‌مز اوتوروب باشيني اَيميشدي آشاغي. اوستا حوسئين اللريني اتکلرينه سيليب گؤتوردو اولگوجو و باشلادي داشين اوسته چکيب ايتيله‌مه‌يه و سونرا بير نئچه دفعه‌ده قاييشا چکيب، صادیق کيشي‌نين باشيني قيرخماغا مشغول اولدو و صادیق کيشي‌يه بئله موعیظه ائله‌دي:

 

"صادیق عمي! موسلمانچيليغين شرطلري چوخ آغيردير. آز بير آدام بو شرطلرين هاميسيني عمله گتيره بيلر. مثلا، باشي توکلو ساخلاماق هئچ بيليرسن کي، نئجه بؤيوک گوناهلارين بيريدير؟ اولا بودور کي، باشيني واختيندان-واختينا قيرخديرمييانين ائوينده هئچ خئيير-برکت اولماز. ايکينجي بودور کي، اينسانا نؤوبه‌نؤوع بدبختليکلر اوز وئرر. من نه‌يه دئييرسن آند ايچيم کي، اوغلونون قا‌ني‌نين کسيلمه‌مگي محض تنبئه‌دير کي، خوداوندي-عالم بو گوناهلارين قاباغيندا سنه گؤندريب. مندن سنه وصيت: بير ده بئله غلطلري ائلمه؛ يازيقسان، فاغيرسان. يوخسا بير اؤزگه جور بدبختليک اوز وئرر، دخي سونرا پئشيمانليق بير يئره چاتماز."

 

     اوستا حوسئين، صادیق کيشي‌نين باشيني قيرخيب قورتاردي. صادیق کيشي بؤرکونو قويدو باشينا، ايکي قپيک چيخاريب اوزاتدي اوستا حوسئينه و دئدي:

 

"اوستا، آللاه آتانا رحمت ائلسين."

 

و اوستا حوسئين پولو آليب جاواب وئردي:

 

"آللاه سنين ده آتانا رحمت ائله‌سين.

 

صادیق کيشي اوز قويدو ائوينه گئتمه‌يه.

 

     حَيَطه گيريب صادیق کيشي گؤردو کي، اوغلونون قاني چوخدان کسيليب. محمدو‌لي بير اوزون آغاجدان آت قاييريب مينميشدي، حَيَطي او طرفه چاپيردي، بو طرفه چاپيردي و هردن بير آت کيمي کيشنه‌ييردي.1906

 

کؤچورن: عباس ائلچین

 

منبع : ملانصرالدین (Molla Nəsrəddin) |دللک-جلیل محمدقولوزاده
برچسب ها : صادیق ,اوستا ,کيشي ,بورنونون ,باشيني ,ايله ,صادیق کيشي ,اوستا حوسئين ,صادیق کيشي‌نين ,اوستا حوسئينه ,اوستا حوسئينين ,صادیق کيشي‌نين باشيني